De wereld heeft meer punk nodig
Het subsidiesysteem moet anders en dat kan, als we minder regels toepassen. En ook dat is goed mogelijk.
Persberichten
Ook de kunstwereld heeft alerte journalisten nodig. Word daarom lid.
Als organisatie stuur je ook persberichten in. Cultuurpers verspreidt je nieuws dan een heel jaar onder 20.000 websitebezoekers (90.000 views) per maand, plus onze socials, zoals deze nieuwsbrief, die zeer goed gelezen wordt.
Lees hier meer over een ‘Cultureel lidmaatschap’.
Ook als lezer kun je laten zien dat je onafhankelijkheid belangrijk vindt en ons steunen. Want we beloven ook dat deze nieuwsbrief altijd door zelfdenkende mensen geschreven zal blijven.
Word lid via iDeal/WERO (kan al vanaf 2,50!)
Je kunt ook via substack lid worden. Zelfde voorwaarden, andere weg:
Beste lezer!
4923 Deskundige, verantwoordelijke, egoloze en juridisch bekwame culturele toezichthouders hebben we nodig. Plus of min een stuk of tien. Sjarel Ex, die de afgelopen anderhalf jaar het toezicht in de culturele sector onderzocht, kwam op dat aantal uit, precies het inwonertal van Terschelling, het cultureelste eiland van Nederland. Dat visualiseert lekker. Die 4923 mensen, plus of min een stuk of tien, moeten alleen wel rouleren en regelmatig ververst worden.
Dat geldt ook voor al die beoordelingscommissies. Minimaal 5 per provincie. En 5 per gemeente. Allemaal mensen die onafhankelijk moeten kunnen oordelen over culturele subsidieaanvragen. Idealiter zijn deze 342 maal 5 plus 60, in totaal 1770 mensen niet tegelijkertijd toezichthouder van iets zijn. Al met al 7000 roulerende wijzen in Nederland alleen. We hebben al moeite er 150 te vinden voor de Tweede Kamer.
Theorie en praktijk
In een notendop het probleem met kunstsubsidies in Nederland. Het systeem kan in theorie werken, maar is in de praktijk niet uit te voeren. Zie de extreem gejuridiseerde procedures bij bijvoorbeeld het Fonds Podiumkunsten, waar elke beoordelingsronde tot een stroom aan rechtszaken leidt en vervolgens tot radicaal dichtgetimmerde regelingen. Meer bureaucratie. Meer geld dat niet aan kunstenaars en hun werk wordt besteed.
Ik schreef daar deze week over: Hoog tijd voor obscure, onbegrijpelijke kutkunst. Sommigen vatten dat op als een clichématige roep om meer geld voor kunst, maar dat bedoelde ik niet, al is meer geld zeker welkom. Het gaat mij om de vraag: wat voor kunst willen we?
Wel degelijk inhoud
Eenvoudig antwoord is dat we kunst willen van goedgekeurde aanvragers, maar dan zie je over het hoofd dat die aanvragers kunst maken volgens het programma van eisen. Formeel gaan die eisen niet over de inhoud, maar ze hebben wel effect op de inhoud. Het zou kunnen leiden tot fletse kunst.
Waar het ook toe leidt: eilandjes. Kunstenaars zitten op hun eigen aanvragen en lobbywerk zoals pinguïns op hun eieren. Het is concurrentie op de verkeerde dingen. Mensen durven niet meer samen te werken.
Terwijl het ooit zo goed begon. Begin deze eeuw bood de basisinfrastructuur ruimte voor ‘productiehuizen’: vrije ruimtes in fysieke gebouwen waar (podium)kunstenaars samen of apart de vrijheid kregen om werk te maken zonder voor elke spijker nieuwe subsidie te hoeven aanvragen.
Die productiehuizen werden tijdens de kaalslagoperatie van Rutte I met een pennenstreek afgevoerd. Ze moeten dus terug. We hebben nood aan plekken met eigen anarchie, waar creativiteit kan bloeien en het niet gelijk om geld gaat.
Stiff Records
Dit weekend zag ik (eindelijk) de Duitse documentaire ‘Punk in Londen’ uit 1977. Met een heerlijk Duits accent verkent tijdgenoot Wolfgang Büld de Londense underground. Niet direct een plek om naar terug te verlangen. Seks, drugs en veel spuug van stomdronken pogoërs in brandgevaarlijke kelders zouden niet echt de toets van onze hedendaagse codes doorstaan.
Wat er wel was: ruimte. En een platenmaatschappij als Stiff Records die geen ingewikkelde A&R-managers had, maar wel oog voor wat eigenzinnig te gevestigde orde te lijf ging. Dat zorgde voor een wereldwijde opleving van creativiteit waar de muzieksector en mode-industrie vandaag nog steeds schatplichtig aan zijn.
Alles een productiehuis
We hebben dus nood aan productiehuizen met de mentaliteit van een punk-label als Stiff. Niet omdat alle kunst punk moet zijn, maar omdat kunstenaars alleen in vrijheid gedijen en die vrijheid ook in de bakstenen van een fysieke plek zit. Laat die productiehuizen ook het papierwerk doen, en laat het niet beperkt blijven tot de kleine zalen, maar geef de grote theaters en musea dezelfde functie. Atelierruimtes bij stedelijke musea, makers in de stal bij stadstheaters. Ik heb het eerder gezegd: 8 essentiële lessen die Nederlandse theaters kunnen leren van festivals – en omgekeerd.
Een systeem van productiehuizen maakt het subsidiëren van kunst een stuk simpeler. De bureaucratie van de fondsen kun je vervangen door de dynamiek van een huis waar elke hoek ruimte biedt voor creatie.
Ook commercieel
De gedachte komt ook op bij het verhaal dat Guido van Nispen schreef over The Lighthouse, een Amerikaans initiatief waar creatieven in de mediasector voor een huur van 5000 euro per jaar alle faciliteiten krijgen voor hun werk. Hoewel in de Nederlandse markt mogelijk onbetaalbaar, zo erkent Guido ook, is het model feitelijk dat van een productiehuis. Door elkaar tegen te komen, elkaars werk mee te maken, ontstaat nieuw werk, wat zonder die omgeving onmogelijk zou zijn. Van studio naar ecosysteem: Waarom Nederland een eigen ‘The Lighthouse’ nodig heeft.
Wat nou als in onze piepkleine kunstmarkt de Nederlandse overheid zo’n Lighthouse voor kunstenaars neerzet en zelf die 5000 euro per jaar dokt, zonder dat geld terug te willen?
Fuck You!
Waar rijke kapitalisten als mecenas soms hun ‘fuck-you-money’ inzetten voor kunstenaars, kan de overheid ‘fuck-me-money’ uitgeven aan productiehuizen die faciliteiten en een basisinkomen bieden aan de kunstenaars binnen hun muren. Om heel hard ‘fuck the system!’ te kunnen roepen.
Per saldo zal het niet duurder zijn dan het huidige stelsel, al is het alleen maar omdat je minder juristen, adviseurs en advocaten nodig hebt. Kan miljoenen per jaar schelen, zelfs.
Dank!
Dank dat je helemaal tot hier gelezen hebt. Als je het belangrijk vind dat we er zijn, steun ons dan met een (extra) donatie.
Met hartelijke groet,
Wijbrand Schaap, Hoofdredacteur
PS: Vlakke Vloer-manifest
Toen deze nieuwsbrief net klaarstond voor verzending verscheen op LinkedIn een pamflet van de Vlakke Vloer-theaters, dat het punt in deze nieuwsbrief feitelijk ondersteunt. Fijn om niet alleen te staan! Lees het op LinkedIn.
PPS: Vergeet niet te lezen
The Guardian haalt Amerikaans onderzoek aan met nieuwe argumenten voor meer lezen en leren. De kans op dementie neemt erdoor af, blijkt: ‘Onderzoekers volgden 1.939 mensen met een gemiddelde leeftijd van 80 jaar die aan het begin van het onderzoek geen dementie hadden. Ze werden gemiddeld acht jaar gevolgd. De deelnemers vulden enquêtes in over cognitieve activiteiten en leermiddelen tijdens drie fasen. De periode tot het achttiende jaar, van 18 tot 80 en de periode na 80 jaar.
Vroege leerervaring, vóór de leeftijd van 18 jaar, omvatte de frequentie waarmee er werd voorgelezen en boeken werden gelezen, toegang tot kranten en atlassen thuis, en het leren van een vreemde taal gedurende meer dan vijf jaar.
Verrijking op middelbare leeftijd omvatte het inkomensniveau op 40-jarige leeftijd, thuis beschikbare middelen zoals tijdschriftabonnementen, woordenboeken en lidmaatschappen van bibliotheken, en de frequentie van activiteiten zoals museum- of bibliotheekbezoek.
Verrijking op latere leeftijd, vanaf een gemiddelde leeftijd van 80 jaar, omvatte de frequentie van lezen, schrijven en spelletjes spelen, en het totale inkomen uit sociale zekerheid, pensioen en andere bronnen.’
Hoe meer mensen lazen en leerden hoe groter de kans dat ze geen dementie kregen: Reading and writing can lower dementia risk by almost 40%, study finds
PPPS: 5000 luisteraars voor De Omslag
De eerste aflevering van de podcastserie De Omslag heeft tot nu toe 5000 luisteraars getrokken. Kijk hem hier terug.
