Lang leve de ‘amateur’
In deze editie: De unieke waarde van amateurs, cyberveiligheid, punktheater en alzheimer.
Cultuurpers heeft jou nodig.
De kunstwereld heeft behoefte aan alerte journalisten, maar de meeste commerciële media vinden het culturele lezerspubliek te klein. Daarom zijn wij er, omdat we denken dat mensen met hart voor kunst ook hart hebben voor kunstjournalistiek. Daarom werken we als een coöperatie.
Daarvan ben je lid. Als mens, of als organisatie.
Als organisatie stuur je ook persberichten in. Cultuurpers verspreidt je nieuws dan een heel jaar onder 25.000 websitebezoekers per maand, plus onze socials, zoals deze nieuwsbrief, die zeer goed gelezen wordt.
Lees meer over dat ‘Cultureel lidmaatschap’.
Persberichten
Matzer
“Ilonka is een ervaren leider van culturele organisaties. Als zakelijk leider van Stiftfestival — een negendaags internationaal kamermuziekfestival — gaf ze van 2021 tot begin 2026 leiding aan een veelzijdig programma met zomer-, midwinter- en jong talentedities. Daarnaast was ze van 2023 tot 2025 zakelijk leider van Orkest De Ereprijs, een ensemble voor hedendaagse muziek.” Ilonka van den Bercken nieuwe directeur- bestuurder MATZER Theaterproducties
Tryater
“Tryater kwam zelf in 1965 voort uit een aantal toneelverenigingen, die zich op meer vernieuwend repertoire richtten en wilden professionaliseren. De Fryske Toanielstifting, zoals het aanvankelijk heette, groeide langzaam uit in de serieuze organisatie met goedgevulde theaterseizoenen die Tryater nu is.” Tryater verwelkomt heel weekend toneelspelers
ICK Amsterdam
“Het avondvullende programma verbindt verleden, heden en de toekomst met onder meer een nieuwe versie van BOLERO. Deze voorstelling van Emio Greco | Pieter C Scholten ging 25 jaar geleden in premiere als indringende solo. Vervolgens werd deze in 2015 uitgewerkt tot een stuk voor Ballet Nationale de Marseille met meerdere dansers. In 2026 krijgt het een nieuwe vorm: een krachtige uitvoering door het volledige ICK-ensemble én ICK-Next, waarin de oorspronkelijke intensiteit nog sterker wordt: Een collectieve energie van vele lichamen op één pulserende muzikale lijn.” De kracht van pure dans: ICK-Fest 2026 in De Meervaart
NAPK
Dit bericht bevat helaas een onjuistheid. Zie verder hieronder in de nieuwsbrief. Van de gesubsidieerde podiumkunstproducenten (leden van de NAPK) ervaart 62% druk of (zelf)censuur bij het ontwikkelen van nieuwe producties.
Ook als lezer kun je laten zien dat je onafhankelijkheid belangrijk vindt en met ons meedoen. Want we beloven ook dat deze nieuwsbrief altijd door zelfdenkende mensen geschreven zal blijven.
Word lid via iDeal/WERO (kan al vanaf 2,50!)
Je kunt ook via substack lid worden. Zelfde voorwaarden, andere weg:
Beste lezer!
‘Auteurs die naast het schrijven een andere carrière hebben, worden [...] minder serieus genomen als literair auteur. Mijn onderzoek laat zien dat de beoordeling van jury’s zeker niet altijd objectief is.’
Aan het woord is Anne Oerlemans, die aan de Radbouduniversiteit promoveerde op een onderzoek naar de jurering bij literaire prijzen. En wat bleek? Er bestaat een hardnekkig romantisch beeld van wat auteurs moeten zijn:
“Een ‘echte’ auteur is iemand die tijd en ruimte heeft om de hele dag op een zolderkamer te zwoegen voor de kunst. In de praktijk kan slechts een handvol auteurs rondkomen van het schrijverschap; de meesten hebben een andere baan of zijn ondernemer en schrijven daarnaast ook een boek.”
En die laatste groep valt vaak af, nadat de jury zich in het profiel van de auteur heeft verdiept. Dit bericht de Radboud Universiteit, en ik heb het onderzoek opgevraagd, want het lijkt me bijzonder interessant. Vooral ook omdat het vanuit literaire hoek licht schijnt op de positie van amateurkunst.
Zolderkamerzwoeger
In de literatuur is dat des te pijnlijker omdat van de tienduizenden mensen die schrijven, slechts een tiental er echt van kan leven. Veel van de fulltime ‘zolderkamerzwoegers’ kunnen dat doen dankzij een goedverdienende partner of familiekapitaal. Of subsidie - als je eenmaal tot het circuit toegelaten bent. Dat zijn dus romantisch erkende auteurs. Wie gewoon een baan heeft en daarnaast aan een literair oeuvre werkt, is dan opeens amateur? Dat klopt niet.
De kloof tussen amateurs en profs is ook levensgroot in de podiumkunst. Dat werd weer eens duidelijk zondag 15 maart bij een heel bijzondere matinee in Hoorn: Dit verloren we met Jos van Dijk: wat amateurtheater uniek maakt.
Zeggingskracht
Dat unieke van amateurtheater komt niet zozeer door het modische ‘authentieke’, maar ook door het soort voorbereiding. Als het gaat om techniek (piano of trompet spelen, tekstbehandeling, bewegingsvrijheid) zal een toegewijde beroepsopleiding zeker uitmaken, maar voor uitstraling, zeggingskracht en fantasie kun je op geen enkele school terecht. Daar schieten professioneel opgeleide artiesten mogelijk zelfs tekort, omdat hun dagelijkse wereld zich grotendeels in de kunsten bevindt. En niet in de bakkerij, de school of het managementteam.
Ik schreef daar een tijd geleden dit essay over voor de opgeheven amateurtheaterkoepel Kunstfactor: “Er is kennelijk een kloof ontstaan die niet alleen dieper is dan gedacht, maar die vooral ook breder is dan iedereen denkt. Een onoverschreeuwbare kloof tussen mensen die bepalen wat goed of wat als kwetsbaar te koesteren is en wat daarom subsidie verdient en mensen die zich met dat werk misschien wel fysiek, maar niet langer mentaal kunnen verbinden. Niet omdat ze dom of minderwaardig zijn, maar gewoon omdat in hun wereld hele andere dingen aan de hand zijn dan in de wereld van die ‘echte’ kunst.”
Bang voor de wolf
Terwijl we net plusminus 8.610 amateurs tot onze stadsbestuurders kozen. Noodzakelijk amateurisme, want ‘raadslid’ hoort een parttime baan te zijn. Dat daarin een verschuiving naar populistisch rechts plaatsvindt, was verwacht, maar we zijn nog niet aan de wolven overgeleverd, zoals in Duitsland. Dus moeten we ook niet doen alsof dat wel zo is. ‘Cry Wolf‘ heet dat in goed Engels, en het betekent zoiets als: te vroeg en te vaak alarm slaan werkt averechts. En laat dat nou precies zijn wat deze week gebeurde: Geen ’62 procent’, maar ‘18,6 producent’ meldt druk op artistieke vrijheid.
We moeten scherp blijven. Niet in het minst voor de veiligheid van onze digitale wereld. Guido van Nispen blijft ervoor waarschuwen: “Cyberaanvallen blijken voor veel bestuurders en toezichthouders, zeker in de culturele sector, nog altijd een onderwerp dat moeilijk te doorgronden lijkt. De gesprekken erover raken al snel verstrikt in technische termen en jargon die weinig houvast bieden voor wie uiteindelijk verantwoordelijk is voor beleid en toezicht.“ (Cyber hacks 101: wat bestuurders en toezichthouders in de cultuursector moeten weten)
Naar aanleiding van de Odido-hack zegt hij het volgende: “Lange tijd draaide cybersecurity om één centrale vraag: hoe houd je indringers buiten de deur? Die vraag is inmiddels achterhaald.“ Als zelfs een telecombedrijf het niet kan voorkomen: wat de culturele sector kan leren van de Odido-hack.
Schimmel
Artez-directeur Rob Kramer schreef een goed stuk voor amateurbestuurders over het belang was van kunst: Gemeenteraadsverkiezingen: een stad leeft door wat je niet ziet. Kramer heeft het over mycelium, de dankzij Peter Wohlleben populair geworden visie op hoe de natuur werkt. Dat is net een paar decimeter dieper dan de ‘humuslaag’ waar we het vroeger over hadden als het over het nut van breedtecultuur ging. Diepgang is goed.
En dan gaat het dus ook over jeugdkunst en Vlaamse acteurs die soms in een groef blijven steken. Maar wel een hele intense en diepe groef: Artemis brengt keiharde, troosteloze punk voor dertienjarigen.
Korting
Wist je dat je - als je een kleine beurs hebt - voor de helft van de prijs deze nieuwsbrief kunt krijgen? Privé Lidmaatschap (Budget) - Cultuurpers
Dank!
Dank dat je helemaal tot hier gelezen hebt. Als je het belangrijk vind dat we er zijn, steun ons dan met een (extra) donatie.
Met hartelijke groet,
Wijbrand Schaap, Hoofdredacteur
Eindredactie: suzanne brink
PS: Podcast de Omslag
Komende donderdag 26 maart nemen we weer een podcast op in TivoliVredenburg. Je kunt er weer live bij zijn, vanaf 14:30, als we praten over de voorstelling ‘Om te beginnen bij het begin.’ Reserveren is gewenst: Live podcast: De Omslag.